ارمیاس خال‌چشمی

ویژگی‌های ظاهری

بدنی کشیده و پاهایی قوی دارد که به او سرعت فوق‌العاده‌ای در دویدن روی فضای باز بیابان می‌دهد. زیباترین ویژگی ظاهری‌اش لکه‌های گرد سفید یا خاکستری روشن است که با حلقه‌های سیاه احاطه شده‌اند و دقیقاً شبیه چشم به نظر می‌رسند — همین خال‌های چشمی نام فارسی‌اش را ساخته‌اند و در سوسمارهای جوان بسیار واضح‌ترند. نام علمی این گونه را نیکولسکی در سال ۱۸۹۶ توصیف کرده و در انگلیسی «Black-Ocellated Racerunner» یعنی تیزروی سیاه‌خال‌چشم نامیده می‌شود.

رفتار

دونده‌ای تندرو با «چشم‌هایی» بر پشت است. الگوی خال‌های چشمی نوعی استتار دیداری محسوب می‌شود و احتمالاً شکارچیان را گیج می‌کند تا به‌جای بدن اصلی به این چشم‌های دروغین حمله کنند. برخلاف برخی مارمولک‌ها که از لانه‌های آماده استفاده می‌کنند، خودش لانه‌ساز است: با چنگال‌های قوی در خاک لسی لانه‌هایی ساده به طول حدود ۴۰ سانتی‌متر می‌کَنَد، یا از سوراخ‌های رهاشدهٔ حشرات بزرگ و جوندگان استفاده می‌کند.

تغذیه

مانند بیشتر سوسمارهای کوچک، شکارچی حشرات است. با سرعت و چابکی بالا مورچه‌ها، سوسک‌ها، ملخ‌ها، موریانه‌ها، کرم‌ها و حتی عنکبوت‌ها را شکار می‌کند و نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات کویر دارد.

تولیدمثل

تخم‌گذار است و فصل تولیدمثلش از بهار آغاز می‌شود. ماده‌ها در هر دوره بین ۳ تا ۱۰ تخم می‌گذارند و ممکن است در طول یک فصل ۲ تا ۳ بار این کار را تکرار کنند. نوزادان با سرعت بالایی رشد می‌کنند و تا بهار سال بعد به بلوغ جنسی می‌رسند و خودشان تولیدمثل می‌کنند — یعنی جمعیت این گونه توانایی بازیابی سریعی دارد.

زیستگاه

برخلاف برخی خویشاوندانش که عاشق شن روان‌اند، زندگی در خاک‌های سفت، لسی و رسی را ترجیح می‌دهد. زیستگاه‌های اصلی‌اش دشت‌های خشک با پوشش گیاهی کوتاه و پراکنده است، گاهی با ترکیبی از شن یا ریگ، و حتی مناطق شور و حاشیهٔ تپه‌های لسی.

پراکندگی (محدودهٔ تعمیم‌یافته)